De Lelie

Molen De Lelie is de laatst overgebleven molen van drie korenmolens die samen met de kerktoren het dorp Eenrum een mooi profiel gaven.

De eerste molen werd al vermeld in 1628. Deze standerdmolen werd in 1855 vervangen door een achtkante stellingmolen. Deze ‘Middelste Meulen’, genoemd naar zijn positie ten opzichte van de andere twee molens, werd in 1908 verplaatst naar Culemborg, maar is de bovenbouw is al in 1917 gesloopt. De stenen achtkant staat nog bij de haven van Culemborg.

De tweede molen, het ‘Lutje Meulentje’, was een koren- en pelmolen uit 1737. Deze achtkante stellingmolen is in 1956 gesloopt. De ruïne van de stenen onderbouw staat nog aan de molenweg.

De laatste molen staat er nog altijd: molen De Lelie, ook wel ‘Veurste Meulen’ genoemd. Deze molen is in 1862 gebouwd door molenmaker Helenius ten Have uit Mensingeweer, in opdracht van Garmt Wiersema Elema. Het is een imposante koren- en voorheen pelmolen. Met zijn hoogte van bijna 35 meter en een vlucht van 23,50 meter is het één van de hoogste molens van Groningen. In de sluitsteen boven de ingang staan de initialen J.H. G.N. en het jaartal 1903. Jan Huizinga en Geertruid Nienhuis zijn de namen die bij de initialen horen. Zij zijn 32 jaar eigenaar van De Lelie geweest.

Zware storm

In 1954 sloeg de molen in een zware storm op hol. Met moeite werd de molen uit de wind gekruid, maar het leed was al geschied: de beide pelstenen waren door de muren heengeslagen, wat nog steeds in het pleisterwerk van de molen te zien is. Gelukkig is een verwoestende brand op het nippertje voorkomen, maar op het bovenwiel zitten nog brandsporen. De molen was echter zo beschadigd dat hij niet meer gebruikt kon worden.

Een jaar na de storm werd de molen voor 4.500 gulden eigendom van de gemeente Eenrum die de molen opknapte voor 38.000 gulden. De molen kreeg imitatie-zeilwieken en draaide niet meer. In plaats daarvan werd de molen gebruikt als opslagplaats voor de dienst gemeentewerken.

Restauratie

In 1958 kreeg de molen zijn naam: ‘De Lelie’. Begin jaren ’80 van de twintigste eeuw kreeg de molen een grote restauratiebeurt. De molen kreeg onder andere nieuwe maalstenen en de imitatie-zeilwieken werden vervangen door echte. De molen draaide weer.
In 1993 echter werd de molen weer buiten gebruik gesteld wegens achterstallig onderhoud. Twee jaar later werd de kap grotendeels vernieuwd en een grote restauratie in 1998 maakte de molen weer gereed om te malen. Op de begane grond is een bakkerswinkeltje ingericht, waarin producten werden verkocht ten bate van het onderhoud van De Lelie. In de molen is de expositie ‘Maalderij tot Bakkerij’ te zien.

De Lelie was in 2001 de eerste molen met een zogeheten arbo-certificaat: het is voor bezoekers een veilige molen, doordat er bijvoorbeeld langs de onderkant van de stelling een schoprand aangebracht was. Om de luiken zijn hekken aangebracht.

Sinds 2007 is Het Groninger Landschap eigenaar van de molen. Een team van vrijwillig molenaars houdt De Lelie draaiende.