Veenborg Welgelegen

Bekijk alle Erfgoed

Laatste veenborg in Groningen

Met de overdracht in 2017 van veenborg Welgelegen aan Het Groninger Landschap is één van de laatste beeldbepalende monumenten in Hoogezand-Sappemeer voor de toekomst veiliggesteld.

 

Moeras en weke zompen
Zo zag de omgeving van Sappemeer er eeuwenlang uit. Ten oosten en zuidoosten van de stad Groningen strekte zich het grootste hoogveengebied van Europa uit. Een eindeloos landschap van golvende heidevelden, meren en riviertjes, met hier en daar bosjes met berken, wilgen en struikgewas. Wegen waren er niet. In de meters dikke lagen veen kon je wegzakken en voor altijd verdwijnen. Maar deze wildernis herbergde wel een onvoorstelbaar grote economische rijkdom: turf.

De Borger Compagnie
In 1647 werd de Borger Compagnie opgericht door burgers van de stad Groningen om de veengebieden rond Sappemeer te ontginnen. Vanuit het Winschoterdiep werd er in het veen gegraven en ontstond het Borgercompagniesterdiep. Aan de oostkant van dit kanaal ligt Welgelegen, gesticht door Jan Cornelis Spiel, familie van de Van Ewsums.

Het huis had een appelhof en een siertuin. Naast de boomgaard werd een schuur met een kamer gebouwd voor de meier die de landerijen bewerkte. Welgelegen werd omringd door een gracht die ook de siertuin omringde. Boomgaard en boerderij lagen erbuiten. Tegenwoordig is de appelhof verdwenen, maar het omgrachte erf met siertuin en huis bestaat nog steeds.

Veenborg Welgelegen. Foto: HGL/Geert Job Sevink

Herstel historische tuin en veenborg Welgelegen
In 2022 is het herstel van de historische tuin en de veenborg afgerond. Een van de prioriteiten was het herstel van de tuin. Een aantal monumentale bomen zijn door stormschade verloren gegaan, paden en oude elementen waren verzakt en de veenborg had achterstallig onderhoud. Het Groninger Landschap heeft de vroegere grandeur van de tuin en veenborg terug gebracht. De historische tuin is weer geopend voor publiek. Ter ere van de afronding van het project heeft Arno Bakker het lied Van Sappe-Meer en de Veenborg Welgelegen geschreven.

Het herstel van veenborg en historische tuin Welgelegen zijn mogelijk gemaakt door:
Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, Provincie Groningen, Nationale Postcode Loterij, Prins Bernhard Cultuurfonds, Stichting De Versterking, Bredius-Stichting, Mulder Premie Fonds en een gift van een Beschermer.

Borg blijft Odd Fellowhuis
Ruim vijftig jaar geleden waren het de Odd Fellows die deze unieke veenborg van de ondergang wisten te redden. Nadat het vele jaren als verpleeghuis voor bejaarden had gediend, kochten de Odd Fellows in 1966 de sterk verwaarloosde borg en tuin van de familie Thomassen á Thuesink van der Hoop van Slochteren. De Odd Fellows hebben daarna in eigen beheer en met vereende krachten, zowel borg als tuin in oude luister hersteld. Daarmee werd destijds één van de laatste beeldbepalende monumenten uit de ontwikkelingsgeschiedenis van Hoogezand-Sappemeer van de ondergang gered. Om de borg ook voor de toekomst veilig te stellen dragen zij deze nu in goed vertrouwen over aan Het Groninger Landschap. Bij de overdracht is afgesproken dat de Odd Fellows de borg als hun verenigingsgebouw mogen gebruiken voor hun activiteiten. De naam “Odd Fellowhuis Welgelegen” zal dan ook niet veranderen.