Herstel historische tuin Borg Welgelegen

Ten zuiden van Sappemeer ligt Borg Welgelegen, waarvan de geschiedenis teruggaat tot in de zeventiende eeuw. Welgelegen is één van de weinige overgebleven Groningse veenborgen.

Om het behoud van Welgelegen veilig te stellen, hebben de Odd Fellows de borg per 2017 overgedragen aan Het Groninger Landschap. Ondanks regelmatig onderhoud is de toestand van de historische tuin niet optimaal. Een aantal monumentale bomen is door stormschade verloren gegaan, paden en oude elementen zijn verzakt. Het Groninger Landschap wil de vroegere grandeur terug brengen en het terrein blijvend openstellen voor bezoekers.

Historie

Omstreeks 1655 werd het huis als zomerverblijf gesticht. De geheel omgrachte, oorspronkelijke nutstuin, zuidelijk van het huis werd in de loop der tijd verfraaid tot een sieraanleg met twee karakteristieke langgerekte vijvers. Borg en tuin werden in latere jaren meerdere malen aangepast. Na eeuwenlange bewoning door vooraanstaande, meest adellijke families, raakte de buitenplaats in verval. In 1966 werd Welgelegen aangekocht door de John Welch Loge, een afdeling van de Independant Order of Odd Fellows. Zij restaureerden de gebouwen en herstelden tot twee maal toe de tuin.  In 2003 is Welgelegen aangewezen als rijksmonument zijnde een complex historische buitenplaats. Het door een omgrachting en elzenwal begrensde perceel ten oosten van de tuin is eveneens bij de bescherming inbegrepen.

De geschiedenis van Borg Welgelegen hangt samen met de grootschalige ontginning van het voormalige Bourtanger Veen, een uitgestrekt hoogveengebied dat zich ten zuidoosten van de stad Groningen uitstrekte tot aan de Duitse grens. Een groot deel van het veen was eigendom van de Stad Groningen.

Vanaf de 16e eeuw ontstond het besef dat hier ‘goud’ viel te verdienen in de vorm van turfwinning. Geleidelijk werd een netwerk van kanalen (diepen of wijken genoemd) aangelegd voor de ontwatering van het gebied en werden verveningswegen (veendijken) aangelegd. Het veendek werd weggestoken en als gedroogde turf per schip afgevoerd richting de stad, waar het verkocht werd als brandstof.

Herstel historische tuin

Diverse wijzigingen die in de loop der tijd zijn ontstaan of aangebracht worden ongedaan gemaakt. Dit betekent dat in de tuinvakken, aan weerszijden van de vijvers, de schuin weglopende overgangen tussen gazons en opgaande beplanting worden hersteld. Het ronde perk tussen de vijvers krijgt opnieuw een invulling met bloeiende vaste planten, evenals de hier omheen gelegen tuinvakken. De achterste delen van de tuinvakken worden opnieuw ingeplant met een divers en historisch passend beplanting.

 

De kleinschalige beplanting in de borders op het verhoogde terras en in de vakken van de verdiepte rozentuin worden aangevuld en herzien, zodat deze opnieuw een rijke uitstraling krijgen en het contact tussen het hoofd- en bijgebouw met de tuin wordt verstevigd.

De structuur van tuinpaden wordt aangevuld met de schelpenverharding. Daarnaast is herstel van de lage buxusranden gevraagd, als strakke opsluiting van de paden. Door het opnieuw aanleggen van een grasberm onder de bomenrijen langs de buitengracht, wordt de oorspronkelijke breedte van de paden hersteld.

Het gebruik van het perceel ten oosten van de omgrachte tuin blijft ongewijzigd. De half-verharde parkeerplaats aan de noordzijde behoudt zijn informele uitstraling, maar kan een meer overzichtelijke indeling krijgen wat zal resulteren in een efficiënter gebruik van de ruimte. Een nieuwe brug over de gracht, logisch geplaatst in het verlengde van een tuinpad, maakt het mogelijk om vanaf de parkeerplaats direct de tuin te betreden.

Verder worden verschillende bouwkundige elementen schoongemaakt en waar nodig hersteld.

Planning

Het Groninger Landschap start in september 2021 met de werkzaamheden. De verwachting is dat eind 2021 het project is afgerond.

Samen maken we plannen waar

Het Groninger Landschap kan deze plannen niet realiseren zonder de steun van andere partijen. Het herstel van de historische tuin Borg Welgelegen kan worden gerealiseerd dankzij Provincie Groningen, Prins Bernhard Cultuurfonds, Stichting De Versterking en Bredius Stichting.