Groninger veenborg
De fraaie veenborg Welgelegen is een van de beeldbepalende monumenten van Hoogezand-Sappemeer. Borg Welgelegen dateert van circa 1650 en was de woning en het kantoor van de administrateur van de Borger Compagnie. Deze compagnie nam in die jaren de vervening in dit deel van Sappemeer ter hand. Daarna ging het huis vele malen over in andere handen en in de 18e eeuw kreeg het de huidige vorm. Sinds 2017 is Welgelegen eigendom van Het Groninger Landschap.
20 juni 2026 – LET OP: de tuin van Veenborg Welgelegen is voorlopig gesloten wegen stormschade. De paden zijn door omgewaaide bomen en afgevallen takken niet toegankelijk.
Eindeloos moeras
Zo zag de omgeving van Sappemeer er eeuwenlang uit. Ten oosten en zuidoosten van de stad Groningen strekte zich het grootste hoogveengebied van Europa uit. Een eindeloos landschap van golvende heidevelden, meren en riviertjes, met hier en daar bosjes met berken, wilgen en struikgewas. Wegen waren er niet. In de meters dikke lagen veen kon je wegzakken en voor altijd verdwijnen. Maar deze wildernis herbergde wel een onvoorstelbaar grote economische rijkdom: turf.
De Borgercompagnie
In 1647 werd de Borgercompagnie opgericht door burgers van de stad Groningen om de veengebieden rond Sappemeer te ontginnen. Vanuit het Winschoterdiep werd er in het veen gegraven en ontstond het Borgercompagniesterdiep. Aan de oostkant van dit kanaal ligt Welgelegen, gesticht door Jan Cornelis Spiel, familie van de Van Ewsums.
Het huis had een appelhof en een siertuin. Naast de boomgaard werd een schuur met een kamer gebouwd voor de meier die de landerijen bewerkte. Welgelegen werd omringd door een gracht die ook de siertuin omringde. Boomgaard en boerderij lagen erbuiten. Tegenwoordig is de appelhof verdwenen, maar het omgrachte erf met siertuin en huis bestaat nog steeds.
De legende
Aan het beeldje achter in de tuin van Welgelegen is een legende verbonden. Ver voor de vervening speelde een kind op de hei tussen Muntendam en Sappemeer. Het kind werd aangevallen door een everzwijn en leek reddeloos verloren. Plots kwam er uit de hemel een engel, die met een zwaard het everzwijn onthoofde. Het kind was gered. Het beeldje geeft dit verhaal weer; je ziet de engel triomfantelijk met zijn voet op de kop van het zwijn staan.
Borg blijft Odd Fellowhuis
In 1966 kochten de Odd Fellows de verwaarloosde borg en tuin. De Odd Fellows hebben daarna in eigen beheer zowel borg als tuin hersteld en daarmee van de ondergang gered. Om de borg ook voor de toekomst veilig te stellen droegen zij in 2017 Welgelegen over aan Het Groninger Landschap. Bij de overdracht is afgesproken dat de Odd Fellows de borg als hun verenigingsgebouw mogen gebruiken voor hun activiteiten.
Nieuwe zonnewijzer & tuinsieraden
In het rosarium van veenborg Welgelegen staat sinds juni 2026 een nieuwe zonnewijzer. Dit exemplaar is gemaakt door smid en kunstenaar Ron Caspers aan de hand van historische tekeningen. Naast een nieuwe zonnewijzer zijn de rijksmonumentale tuinsieraden, waaronder de putto, vazen, sokkels en de handpomp.
De restauratie van de tuinsieraden van veenborg Welgelegen is medemogelijk gemaakt door Fonds 1999, Stichting De Versterking, het Ridderschap van Groningen en de Vrienden van Het Groninger Landschap.
Bezoekersinformatie
Cultuur op de Borg organiseert in veenborg Welgelegen kleine culturele evenementen. Ook een evenement organiseren op deze historische locatie? Kijk op www.cultuuropdeborg.nl of neem telefonisch contact op via 06 292 75 707
De tuin is voor publiek van zonsopkomst tot zonsondergang geopend.
Locatie
De Vosholen 60
9611 TD Sappemeer
Contact
verhuur@cultuuropdeborg.nl
Op de kaart
Erfgoed in Groningen
Groningen is rijk aan bijzonder erfgoed. Zonder de karakteristieke boerderijen, molens en borgen zou het Groninger landschap een lege huls zijn. Erfgoed is mensenwerk, het zijn plekken waar vele verhalen aan verbonden zijn. Het Groninger Landschap beschermt erfgoed door eigenaar te worden, van statige borgen tot molens en nog veel meer. Waar mogelijk stellen we ons erfgoed open. Zodat ons erfgoed verbonden blijft met Groningers. Ontdek welk Groninger erfgoed een bezoek waard is.
